07
ΔΕΚ

Νέα μοιρασιά της πίτας στην αγορά καυσίμων


Πρωτοφανείς διαστάσεις αναμένεται να λάβει τα επόμενα χρόνια το «τσουνάμι» που σαρώνει την αγορά καυσίμων και οδηγεί σε λουκέτα πρατηρίων και αναδιανομή της πίτας, καθώς στην αγορά αναμένεται να επιδράσουν καταλυτικά και οι πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για αλλαγή του θεσμικού πλαισίου, με την υποχρεωτική εγκατάσταση συστημάτων παρακολούθησης εισροών-εκροών και την επίσης υποχρεωτική απομάκρυνση εντός επταετίας των πρατηρίων που λειτουργούν κοντά σε χώρους συνάθροισης κοινού.

Σε πρώτη φάση, καταλυτική επίδραση στη διαμόρφωση των συνθηκών λειτουργίας της αγοράς έχει η οικονομική κρίση, που ήδη οδηγεί σε κλείσιμο πολλών ασθενών πρατηρίων:

- Η μειωμένη αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και η «αναρρίχηση» της τιμής της βενζίνης στη δεύτερη υψηλότερη θέση στην Ευρώπη, λόγω των αυξήσεων φόρων που δεν αντισταθμίσθηκαν από μειώσεις στα περιθώρια κέρδους διυλιστηρίων και εταιρειών εμπορίας, προδιαγράφει «μαύρη» τριετία (2009-2011) για την αγορά καυσίμων, που ισορροπεί σε αρκετά χαμηλότερο όγκο συνολικής κατανάλωσης. Το 2009, η πτώση της κατανάλωσης πλησίασε το 5% το 2009, υποχωρώντας κάτω από τα 12 εκατ. τόνους ύστερα από αρκετά χρόνια. Για το 2010 η μείωση της κατανάλωσης αναμένεται να είναι πολύ σημαντικότερη, ίσως μάλιστα να μειωθεί σε διψήφιο ποσοστό, ενώ και το 2011 η ύφεση θα προκαλέσει επιπλέον απώλειες.

- Μαζί με την κρίση, βρέθηκε σε πλήρη εξέλιξη και η άσκηση ισχυρών πιέσεων σε όλη την αλυσίδα της αγοράς, από τη μείωση των πιστώσεων από τα διυλιστήρια στις εταιρείες εμπορίας, που μεταφέρθηκε στη λιανική. Σήμερα, οι εταιρείες παρέχουν πίστωση λίγων ημερών στους πρατηριούχους για αγορές καυσίμων, ενώ όσοι θεωρούνται «επικίνδυνοι», δηλαδή τα μικρότερα πρατήρια που βρίσκονται στα όρια επιβίωσης, αγοράζουν καύσιμα μετρητοίς. Αυτή η μορφή πιέσεων είχε εκδηλωθεί ήδη από το 2009 και φέρνει ακόμη και πρατήρια με σημαντικές καταναλώσεις στα όρια της αντοχής τους.

- Αποτέλεσμα των πιέσεων από όλες τις πλευρές είναι να έχουν κλείσει ήδη περισσότερα από 500 πρατήρια, ενώ πολλά ακόμη βρίσκονται σε κατάσταση λειτουργίας… «ζόμπι». Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι 1.500 – 2.000 πρατήρια, δηλαδή περισσότερα από ένα στα πέντε λειτουργούντα πρατήρια προ της κρίσης, θα έχουν βάλει λουκέτο μέχρι το τέλος του 2011. Από χρόνια τα διυλιστήρια και οι μεγάλες εταιρείες εμπορίας, που συνιστούν το σκληρό πυρήνα ισχυρών επιχειρηματικών δυνάμεων της αγοράς, έκαναν λόγο για «πληθωρισμό» πρατηρίων στην Ελλάδα και πλέον η κρίση διευκολύνει την προσπάθειά τους για «ξεκαθάρισμα» στην αγορά λιανικής.

Πιέσεις και από θεσμικές αλλαγές

Σε αυτές τις συνθήκες, η κυβέρνηση έχει ήδη προωθήσει δύο σημαντικές θεσμικές παρεμβάσεις, που αναμένεται να επιταχύνουν το… μακελειό στην αγορά της λιανικής εμπορίας:

- Το υπουργείο Μεταφορών, Υποδομών και Δικτύων, προστατεύοντας με… συνέπεια την αγορά από τη διείσδυση των σούπερ μάρκετ, αλλάζει με νέο νόμο τα ισχύοντα για τις αποστάσεις ασφαλείας των πρατηρίων από χώρους συνάθροισης κοινού άνω των 50 ατόμων, στους οποίους περιλαμβάνονται και τα σούπερ μάρκετ (κατόπιν καταγγελίας των Carrefour στην Κομισιόν , η χώρα είχε απειληθεί να συρθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για την εισαγωγή περιορισμών στο δικαίωμα ελεύθερης εγκατάστασης, με το προηγούμενο καθεστώς της επιβολής απόστασης ασφαλείας τουλάχιστον 200 μέτρων).

Η νέα απόσταση ασφάλειας ορίζεται σε 80 μέτρα, αλλά δεν αφορά πλέον μόνο τα πρατήρια που θα ιδρυθούν, αλλά και όσα ήδη λειτουργούν, τα οποία θα πρέπει εντός 7ετίας να έχουν απομακρυνθεί, αν βρίσκονται κοντά σε χώρους συνάθροισης κοινού. Αυτό αναμένεται να προκαλέσει σεισμικές αλλαγές στη λιανική αγορά, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των πρατηρίων της χώρας έχουν αναπτυχθεί σε αστικές περιοχές και πολλά εξ αυτών βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη των 80 μέτρων από χώρους συνάθροισης κοινού.

Πρέπει να σημειωθεί, ότι οι περιορισμοί αυτοί με πρόσχημα την ασφάλεια, σε μια εποχή που τα πρατήρια λειτουργούν με σύγχρονα συστήματα που αποκλείουν τους κινδύνους ατυχήματος, είναι με διαφορά οι πιο «σφιχτοί» στην ευρωπαϊκή αγορά και τελικά απλώς κατατείνουν στην προστασία των εταιρειών εμπορίας (και όχι των βενζινοπωλών) από τον ανταγωνισμό των σούπερ μάρκετ. Σημειώνεται, ότι με το νέο νόμο ορθώνονται ανυπέρβλητα εμπόδια και για την ίδρυση πρατηρίου σε μεγάλα οικόπεδα υπεραγορών και εμπορικών κέντρων, αφού προβλέπεται η υποχρεωτική ύπαρξη ξεχωριστής εισόδου για τα πρατήρια.

- Το υπουργείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας προώθησε για δημοσίευση Κοινή Υπουργική Απόφαση με το υπουργείο Μεταφορών, με την οποία ορίζονται οι προδιαγραφές των συστημάτων παρακολούθησης εισροών και εκροών στα πρατήρια, για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου.

Αυτά τα σύνθετα συστήματα, που θα καταγράφουν τις εισερχόμενες και εξερχόμενες ποσότητες και θα ενημερώνουν σε πραγματικό χρόνο το υπουργείο Οικονομικών, έχουν ιδιαίτερα υψηλό κόστος εγκατάστασης και συντήρησης.
Μόνο η εγκατάσταση για ένα μικρό πρατήριο αναμένεται να κοστίζει 15.000-20.000 ευρώ, ποσό που αυξάνεται όσο μεγαλύτερο είναι το πρατήριο.

Στις σημερινές συνθήκες λειτουργίας της αγοράς, το κόστος αυτό είναι ιδιαίτερα υψηλό για τους πρατηριούχους και τα πράγματα γίνονται χειρότερα, επειδή οι εταιρείες που θα εγκαταστήσουν τα συστήματα, σύμφωνα με πληροφορίες του «Χ.Τ.», δεν πρόκειται να προσφέρουν χρηματοδοτικές ευκολίες, παρά μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις καλών πελατών.

Αρχικά το υπουργείο δήλωνε ότι τα συστήματα θα επιδοτηθούν από το ΕΣΠΑ , αλλά αυτό προσέκρουσε στην άρνηση της Κομισιόν, αφού δεν πρόκειται για δαπάνη αναπτυξιακού χαρακτήρα.

Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, καλούνται να εγκαταστήσουν τα συστήματα πρατήρια που, όπως προαναφέρθηκε, λειτουργούν σε μικρή απόσταση από χώρους συνάθροισης κοινού και θα πρέπει εντός 7ετίας να απομακρυνθούν, ενώ θα έχουν υποχρεωθεί να υποβληθούν σε αυτή τη δαπάνη!

Οι εταιρείες εμπορίας καυσίμων είναι πιθανόν να προσφερθούν ευγενώς να χρηματοδοτήσουν τα συστήματα, αλλά σε αντάλλαγμα θα επιχειρήσουν να «δέσουν» με πολυετείς συμβάσεις αποκλειστικής συνεργασίας τα πρατήρια που θα χρηματοδοτούνται.


Αντεπίθεση των ισχυρών για τα πρατήρια - «φιλέτα»

Ουσιαστικά, όπως εκτιμούν παράγοντες της αγοράς, οι νέες συνθήκες που διαμορφώνονται οδηγούν αφενός σε μεγάλη συρρίκνωση του συνολικού αριθμού πρατηρίων και, αφετέρου, σε ακόμη μεγαλύτερη συγκέντρωση εμπορικής δραστηριότητας στους μεγάλους ομίλους της εμπορίας, ιδιαίτερα όσους συνδέονται με τα διυλιστήρια (EKO, BP, Shell, Avin).
Οι μεγάλοι όμιλοι, που είχαν χάσει έδαφος την τελευταία διετία στην αγορά έναντι μικρότερων εταιρειών εμπορίας, αναμένεται να εξαπολύσουν τώρα την αντεπίθεσή τους, για να θέσουν υπό έλεγχο (με απευθείας ιδιοκτησία ή πολυετείς συμβάσεις) τα πρατήρια που θεωρούνται ως «φιλέτα» της αγοράς.
Αυτό, όμως, αναμένεται να δημιουργήσει ακόμη σοβαρότερες στρεβλώσεις, σε μια αγορά όπου η λιανική ελέγχεται σε ποσοστό άνω του 90% από κάθετα δίκτυα, ενώ στην Ευρώπη υπάρχει ισχυρή παρουσία ανεξάρτητων εμπόρων, οι οποίοι συμβάλλουν στη διαμόρφωση υγιών συνθηκών ανταγωνισμού…


Produced by