29
ΔΕΚ

Διάσπαση της ευρωζώνης ή διάσωση με ευρωομόλογα;


ΤOY NΩΝΤΑ ΧΑΛΔΟΥΠΗ
(nontas71@gmail.com)

*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα ΧΡΗΜΑ ΤΡΙΤΗ

Νέες πιέσεις στην ευρωζώνη , ισχυρότερες ίσως από κάθε άλλη φορά, αναμένεται να ασκήσουν το 2011 οι αγορές κεφαλαίων και οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης, θέτοντας τη γαλλογερμανική ηγεσία της Ευρώπης μπροστά στο επιτακτικό δίλημμα: θα αφεθεί η κρίση να διαβρώσει ακόμη περισσότερο τη συνοχή της νομισματικής ένωσης, ή θα δοθεί η συνολική λύση που φαίνεται να απαιτούν οι αγορές, δηλαδή η έκδοση ευρωομολόγων;

Η Πορτογαλία φαίνεται ήδη ότι θα αποτελέσει το επόμενο «θύμα» της αναταραχής στις αγορές, καθώς μέσα στους πρώτους μήνες του 2011, ίσως και μέσα στον Ιανουάριο, αναμένεται ότι θα απευθύνει SOS για διάσωση από τον προσωρινό ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης (Ευρωπαϊκό Ταμείο Οικονομικής Σταθερότητας – EFSF) και το ΔΝΤ.

Οι τελευταίες υποβαθμίσεις της χώρας από την Moody’s και την Fitch, οι προβλέψεις για διολίσθηση της οικονομίας εκ νέου σε ύφεση τον επόμενο χρόνο και τα κόστη-ρεκόρ για το δανεισμό της Πορτογαλίας από τις αγορές κάνουν τους αναλυτές να πιστεύουν, ότι η Λισαβόνα θα γίνει πολύ σύντομα ο δεύτερος «πελάτης» του EFSF, μετά την Ιρλανδία , και η τρίτη κατά σειρά χώρα της ευρωζώνης, που διασώζεται με εξωτερική χρηματοδότηση από επίσημους πιστωτές, μετά και την Ελλάδα, η οποία δανειοδοτήθηκε από τα κράτη του ευρώ και το ΔΝΤ, πριν τη σύσταση του EFSF.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Deutsche Bank, Τόμας Μάγιερ, σε συνέντευξη στην γερμανική εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung τόνισε ότι «δεν θα αποτελούσε έκπληξη αν η Πορτογαλία ζητήσει βοήθεια στο άμεσο μέλλον όπως έκαναν Ελλάδα και Ιρλανδία». Μάλιστα, πρότεινε στην πορτογαλική κυβέρνηση να ζητήσει το συντομότερο βοήθεια, ενώ για την Ισπανία, την Ιταλία και το Βέλγιο εκτίμησε ότι δεν θα χρειασθούν βοήθεια, καθώς έχουν καλύτερα θεμελιώδη οικονομικά στοιχεία.

Γεγονός είναι, πάντως, ότι οι συνθήκες που διαμορφώνονται το 2011 στις αγορές κεφαλαίων είναι εξαιρετικά πιεστικές για τις αδύναμες χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης, αλλά ακόμη και για χώρες που θεωρούνται ως τώρα «ασφαλείς», όπως η Γαλλία:

 Οι αγορές κεφαλαίων αποτελούν συγκοινωνούντα δοχεία και, από την άποψη αυτή, είναι πολύ ανησυχητικό, ότι το 2011 σωρεύονται τεράστιες δανειακές ανάγκες των κυβερνήσεων και των τραπεζών στις δύο όχθες του Ατλαντικού. Οι δανειακές ανάγκες των κυβερνήσεων των ΗΠΑ και της Ευρώπης θα εκτιναχθούν στα 5 τρισ. δολ., ενώ επιπλέον 1 τρισ. δολ. θα χρειασθούν οι τράπεζες για την κάλυψη των δικών τους αναγκών. Σε αυτά τα θηριώδη ποσά θα πρέπει να προστεθούν οι τεράστιες ανάγκες των επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα, που διαμορφώνουν ένα συνολικό «λογαριασμό» αναγκών χρηματοδότησης σε ΗΠΑ και ευρωζώνη, ο οποίος ξεπερνά κάθε προηγούμενο.

 Σε αυτό το πλαίσιο, οι αδυναμίες των περιφερειακών οικονομιών της ευρωζώνης «φωτίζονται» από νέα οπτική γωνία, καθώς τις καθιστούν πρώτες υποψήφιες να πέσουν «θύματα» του… μποτιλιαρίσματος στις αγορές. Το ίδιο ισχύει και για τα περιφερειακά τραπεζικά συστήματα της ευρωζώνης, που ουσιαστικά είναι αποκομμένα από τις αγορές και «αναπνέουν» μόνο χάρη στις πιστώσεις από την ΕΚΤ , η οποία όμως προσπαθεί να στείλει το μήνυμα, ότι οι εποχές της απεριόριστης χρηματοδότησης μέσα στο 2011 θα αποτελέσουν παρελθόν. Για τις περιφερειακές οικονομίες της ευρωζώνης, το Institute of International Finance καταγράφει μια σχεδόν… ανατριχιαστική στρέβλωση: για πρώτη φορά στην ιστορία, ώριμες οικονομίες, μέλη της μεγαλύτερης νομισματικής ένωσης στον κόσμο, δανείζονται με κόστη υψηλότερα από τις αναδυόμενες αγορές.

 Είναι προφανές, ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχισθεί χωρίς καταλυτικές παρενέργειες στη συνοχή της ευρωζώνης: οι αγγλοσάξονες, κυρίως, επικριτές του εγχειρήματος της νομισματικής ενοποίησης, προβλέπουν ότι οι τεράστιες διαφορές στα κόστη δανεισμού μεταξύ των χωρών της περιφέρειας και του πυρήνα της ευρωζώνης οδηγούν σε επαλήθευση των προφητειών για διάλυσή της, καθώς μάλιστα η Γερμανία μπλοκάρει ως τώρα κάθε προσπάθεια να δοθεί μια συνεκτική λύση. Επιπλέον, όπως λένε, με το μόνιμο Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, που θα συσταθεί από το 2013, συνοδευόμενος από θεσμικό πλαίσιο για «κούρεμα» πιστωτών των υπερχρεωμένων χωρών της ευρωζώνης, η διάκριση των χωρών μελών από τις αγορές σε ισχυρές και αδύναμες θα γίνει ακόμη πιο αισθητή, τροφοδοτώντας ακόμη περισσότερο τις «φυγόκεντρες» δυνάμεις.

Λύσεις με… σταγονόμετρο

Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αναλυτές απαντούν σε αυτή την κριτική, τονίζοντας ότι οι ηγετικές δυνάμεις της ευρωζώνης εξακολουθούν να εκλαμβάνουν το εγχείρημα της νομισματικής ενοποίησης ως τη σημαντικότερη ενοποιητική προσπάθεια στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες και τελικά, παρά τις καθυστερήσεις και τις ολιγωρίες, θα λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για να σταματήσουν τη «διάβρωση» της συνοχής από τις διαρκείς επιθέσεις των αγορών.

Σύμφωνα με το επικρατέστερο σενάριο των «ευρω-αισιόδοξων» αναλυτών, η όξυνση της κρίσης μέσα στο 2011 θα σύρει αργά αλλά σταθερά τη γερμανική ηγεσία όλο και πιο κοντά στην «τελική λύση», δηλαδή σε μια συμφωνία για την έκδοση ευρωομολόγων. Μόνο που η Άνγκελα Μέρκελ , έχοντας να αντιμετωπίσει την επόμενη διετία εκλογικές αναμετρήσεις σε ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας, αλλά και σε εθνικό επίπεδο, αναμένεται να κάνει τα επόμενα βήματά της με ρυθμούς τόσο αργούς, που η ευρωζώνη θα εμφανίζονται μονίμως να κινείται με ρυθμούς αρκετά πιο αργούς, από αυτούς που θα επιθυμούσαν οι αγορές.

Σε πρώτη φάση, μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2011, αναμένεται να οριστικοποιηθούν οι αποφάσεις για τις αλλαγές στη Συνθήκη της Λισαβόνας, που θα επιτρέψουν να «στηθεί» ο μόνιμος Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας μετά το 2013. Οι διατυπώσεις που έχουν προβλεφθεί να ενσωματωθούν στη Συνθήκη εκτιμάται από αναλυτές ότι αφήνουν πολλά περιθώρια για κοινές δράσεις στο πεδίο της οικονομικής πολιτικής στην ευρωζώνη, οι οποίες θα υπερβαίνουν το στενό πλαίσιο της δημιουργίας ενός μόνιμου μηχανισμού στήριξης και θα δίνουν στη Γερμανία ακόμη και το νομικό έρεισμα για να συναινέσει αργότερα στην έκδοση ευρωομολόγων, χωρίς να υπάρχει κίνδυνος ανατροπής των αποφάσεων από το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας.

Μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2011 είναι πολύ πιθανό, υπό την πίεση των αγορών, να γίνουν μερικά βήματα ακόμη προς την κατεύθυνση της «θωράκισης» του ευρώ, πριν αρχίσει να συζητείται εκτενέστερα η πιθανή έκδοση ευρωομολόγων. Η ΕΚΤ και η Μπούντεσμπανκ έχουν δεχθεί ότι είναι ανάγκη να αυξηθούν τα κεφάλαια που θα είναι δυνητικά διαθέσιμα στο EFSF για διασώσεις οικονομιών της Ευρώπης και αναμένεται ότι υπό την πίεση των αγορών αυτό θα γίνει μέσα στους πρώτους μήνες του επόμενου χρόνου, ώστε το κοινό Ταμείο να έχει επαρκή κεφάλαια ακόμη και για τη διάσωση της Ισπανίας, αν αυτό απαιτηθεί. Επιπλέον, είναι πολύ πιθανό να εισαχθούν νέες «ευελιξίες» στη λειτουργία του Ταμείου, ώστε να μπορεί να χρηματοδοτεί απευθείας μεγάλες τράπεζες, με σημαντική αξία για τη σταθερότητα του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.

Ακόμη και αυτές οι λύσεις φαίνεται, όμως, ότι δεν θα αναχαιτίσουν πλήρως τη δυναμική της κρίσης χρέους, αλλά θα μεταθέτουν σε μεταγενέστερο χρόνο τις αποφάσεις για τα ευρωομόλογα , που θεωρείται ότι θα αποτελέσουν τη μόνιμη λύση για την εξομάλυνση του κόστους δανεισμού των περιφερειακών οικονομιών. Η Γερμανία ως τώρα αρνείται κάθε συζήτηση για το θέμα. Όμως, όταν οι αγορές αμφισβητήσουν την ίδια τη δυνατότητα της ευρωζώνης να διατηρήσει όλα τα μέλη της εντός του ευρώ, η γερμανική ηγεσία δύσκολα θα αφήσει το νόμισμα στο οποίο στηρίζει την άνθηση της εξαγωγικής της βιομηχανίας να μετατραπεί σε αποτυχημένο εγχείρημα. Και τότε, όπως εκτιμούν οι αναλυτές, θα έχει έλθει η ώρα των ευρωομολόγων. Μένει να φανεί αν η ταχύτητα των εξελίξεων θα είναι τέτοια, ώστε να δούμε μέσα στο 2011 την Ευρώπη να προχωρά σε αυτό το καθοριστικό βήμα ενοποίησης της οικονομικής πολιτικής.
Produced by