18
ΙΑΝ

Από τα «γουρούνια» (PIGS) στους «τσιγγάνους» (Gipsies)


*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα ΧΡΗΜΑ ΤΡΙΤΗ

O ευρωπαϊκός Νότος περνάει τους τελευταίους μήνες τη δυσκολότερη περίοδο της ιστορίας του. Το δημοσιονομικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα επονομαζόμενα PIGS (Πορτογαλία, Ιρλανδία , Ελλάδα, Ισπανία), έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις που απειλεί ολόκληρη την Ευρωζώνη .

Η Ελλάδα βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Tρόικας από το Μάιο του 2010, η Ιρλανδία προσέφυγε στον μηχανισμό στήριξης για να σώσει το χρηματοπιστωτικό της σύστημα, ενώ οι αναλυτές θεωρούν πως και η Πορτογαλία θα αναγκαστεί να ζητήσει βοήθεια, αν και αυτή αρνείται πεισματικά να πέσει στα δίχτυα του ΔΝΤ. Όσον αφορά την Ισπανία, οι αναλυτές φοβούνται πως, εάν η Λισαβόνα προσφύγει στο μηχανισμό, τότε θα χρειαστεί στήριξη, λόγω της μεγάλης έκθεσης της οικονομίας της στο γειτονικό κράτος.

Από το ξεκίνημα της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, κάποιες μεγάλες αμερικανικές τράπεζες απαγόρευσαν στους αναλυτές και τα στελέχη τους να χρησιμοποιούν τον υποτιμητικό όρο PIGS («γουρούνια») όταν αναφέρονται στην ευρωπαϊκή περιφέρεια. Για τους αναλυτές, το ακρωνύμιο PIGS μπορεί να ήταν βολικό και σύντομο, όμως, για τις τράπεζες που τους πληρώνουν ήταν ένα αγκάθι στις σχέσεις τους με τις κυβερνήσεις και τους υπόλοιπους πελάτες τους στην Ευρωζώνη. Όταν όμως ο διευθύνων σύμβουλος της JP Morgan, Jamie Dimon, προσπάθησε για λόγους πολιτικής ορθότητας να αποφύγει τον όρο PIGS, υπέπεσε σε ένα εξίσου σοβαρό λεκτικό ατόπημα.

Ο ελληνικής καταγωγής τραπεζίτης, μιλώντας την περασμένη Παρασκευή στην τηλεδιάσκεψη με αφορμή την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της τράπεζάς του, απεκάλεσε την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιταλία «Gipsies» (τσιγγάνους). «Αυτό μπορεί να ακούγεται καλύτερο στα αμερικανικά αυτιά. Για τα αυτιά των Ευρωπαίων, όμως, όχι και τόσο», επισημαίνει η στήλη «Heard on the Street» της Wall Street Journal. «Εκεί, κάποιες χώρες έχουν μια σύνθετη και κάποιες φορές φορτισμένη σχέση με τις μειοψηφίες που ανάλογα με την καταγωγή τους ονομάζονται τσιγγάνοι, Ρομά ή αλλιώς», εξηγεί ο αρθρογράφος. Κατά την άποψή του, ο Dimon θα έπρεπε να έχει προτιμήσει ένα υποκοριστικό που ακούγεται καλύτερα, αποκαλώντας τις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας «pigis» (ομόηχο του «γουρουνάκια»). «Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι γι’ αυτή την κατηγορία των χωρών, ο λύκος σίγουρα βρίσκεται στην πόρτα», καταλήγει ο αρθρογράφος της WSJ, παραπέμποντας στο παραμύθι με τα τρία γουρουνάκια…

Τέσσερις διαφορετικές ιστορίες

Η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και η Ισπανία. Τέσσερις χώρες, τέσσερις διαφορετικές ιστορίες. Η Ελλάδα ακολουθεί έναν μονοδιάστατο δρόμο για να επιτύχει τη δημοσιονομική της εξυγίανση. Υιοθετώντας σκληρά μέτρα λιτότητας στραγγαλίζει την ανάπτυξη και υποχρεώνει σε ύφεση την οικονομία. Σημειώνεται πως η Ελλάδα ήταν η μοναδική χώρα της Ευρωζώνης στην οποία καταγράφηκε ύφεση στο γ’ τρίμηνο του 2010. Ειδικότερα, το ελληνικό ΑΕΠ υποχώρησε σε ετήσια βάση κατά 4,6% έναντι πτώσης 4,5% που προέβλεπε αρχικά η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία.

Ο Κέλτικος Τίγρης επιβιώνει

Από την άλλη πλευρά, η Ιρλανδία ποντάρει στην ανάπτυξη για να αντιμετωπίσει τη χρηματοπιστωτική κρίση που πλήττει τη χώρα. Το Δουβλίνο κατόρθωσε να διατηρήσει, παρά την προσφυγή στο Ταμείο Στήριξης, το σύμβολο της οικονομικής αναγέννησης της χώρας, τον χαμηλό φορολογικό συντελεστή του 12,5%. Να σημειωθεί πως το Δουβλίνο δεν αντιμετωπίζει δημοσιονομικό πρόβλημα και μάλιστα οι Ιρλανδοί έχουν ένα «μαξιλάρι» 20 δισ. ευρώ (και επιπλέον 25 δισ. ευρώ στα συνταξιοδοτικά ταμεία) με το οποίο «αγοράζουν» άλλους 5 μήνες ώστε να καλύψουν τις χρηματοδοτικές ανάγκες του Δημοσίου. Αυτό ως αποτέλεσμα των πλεονασμάτων που εμφάνιζε έως το 2008 η χώρα, αλλά και της πάγιας πολιτικής δανεισμού, που στόχευε σε ποσά μεγαλύτερα απ’ αυτά που χρειαζόταν και τα οποία ήταν δε αποκλειστικά μακροπρόθεσμης διάρκειας. Η ιρλανδική οικονομία, που στηρίζεται εν πολλοίς στις εξαγωγές λόγω της προσέλκυσης πολυεθνικών εταιρειών, άρχισε ήδη πάλι να παράγει χάρη στην παγκόσμια ανάκαμψη.

Η οικονομία παραμένει ανταγωνιστική και είναι ενδεικτικό ότι εταιρείες όπως η IBM, η Dell κ.ά., που εδώ και χρόνια έχουν κάνει εφαλτήριο της διεθνούς δραστηριότητάς τους το Δουβλίνο, πραγματοποιούν νέες επενδύσεις, κάνοντας παράλληλα και προσλήψεις . Είναι ενδεικτικό ότι ο ιδιωτικός τομέας προσφέρει το 77,5% του ΑΕΠ. Έτσι, με την αύξηση του εμπορικού πλεονάσματος κατά 38,7 δισ. ευρώ, όπως υπολογίζει το ΔΝΤ, αναμένεται και μικρή αύξηση του ΑΕΠ.

Δύναμη στην παγκόσμια βιομηχανία ιατρικού εξοπλισμού

Το σκάσιμο της φούσκας στην Ιρλανδία ξεκίνησε στις αρχές του 2009 όταν η Dell αποφάσισε να κλείσει το εργοστάσιό της στην ιρλανδική πόλη Λίμερικ και να το μεταφέρει στην Πολωνία, λόγω του χαμηλότερου κόστους εργασίας. Ακολούθησε η κατάρρευση της υπερθερμασμένης αγοράς ακινήτων, η οποία σύντομα συμπαρέσυρε και τις τράπεζες της χώρας.

Το κόστος της διάσωσης του τραπεζικού κλάδου, που υπολογίζεται περίπου στα 90 δισ. ευρώ, απειλεί τώρα τη φερεγγυότητα του ιρλανδικού κράτους. Ακόμα όμως και κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο Κελτικός Τίγρης επιβιώνει. Εκμεταλλευόμενοι ένα εργατικό δυναμικό υψηλής ποιότητας, οι Ιρλανδοί έχτισαν μια ολόκληρη βιομηχανία ιατρικού εξοπλισμού σύγχρονης τεχνολογίας που τους επέτρεψε όχι μόνο να αναπληρώσουν το κενό που άφησε πίσω της η Dell, αλλά και να διπλασιάσουν το εμπορικό τους πλεόνασμα σε σχέση με πριν από δύο χρόνια.

Στη δυτική ακτή της Ιρλανδίας, στην πόλη Γκαλγουέι, χτυπά η καρδιά της τρίτης μεγαλύτερης δύναμης στην παγκόσμια βιομηχανία ιατρικού εξοπλισμού και φαρμάκων (μετά τις ΗΠΑ και τη Γερμανία). Επιστήμονες και μηχανικοί δουλεύουν για έναν κλάδο που ευθύνεται για το ένα τρίτο των συνολικών εξαγωγών της χώρας, που φτάνουν στα 160 δισ. ευρώ ετησίως. Μάλιστα το κομμάτι αυτό της οικονομίας δεν έχει επηρεαστεί καθόλου από το χρηματοπιστωτικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα.

Η Silicon Valley

Στο Γκαλγουέι δημιουργήθηκε η Silicon Valley της παγκόσμιας βιομηχανίας των φαρμάκων. Στα ιρλανδικά εργοστάσια παρασκευάζονται κάποια best sellers των φαρμάκων, όπως το Zyprexa της Eli Lilly για τη σχιζοφρένεια, το Plavix της Bristol-Myers για την καρδιά, το Lipitor της Pfizer για τη χοληστερίνη και το Viagra, της ίδιας εταιρείας. Αμερικανικοί κολοσσοί, όπως η Boston Scientific, που απασχολεί περίπου 4.500 επιστήμονες στη χώρα, δουλεύουν πλάι πλάι με καινοτόμες ιρλανδικές επιχειρήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Aerogen, μια νεοσύστατη ιρλανδική εταιρεία που έχει κατοχυρώσει περισσότερες από 40 πατέντες. Ανάμεσα σε αυτές συγκαταλέγεται και εκείνη για μια μικρο-αντλία που επιτρέπει στους χειρουργούς να ψεκάσουν τα φάρμακά τους μέσα στους πνεύμονες του ασθενή.

Παράλληλα, ο συγκεκριμένος κλάδος έχει γίνει ανταγωνιστικότερος λόγων των μέτρων που έχει υιοθετήσει η κυβέρνηση για να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση. Στον ιδιωτικό τομέα οι μισθοί έχουν μειωθεί πάνω από 15%, ενώ την ίδια στιγμή πτώση κατά 50% καταγράφεται στα ενοίκια γραφείων. Η βιομηχανία των φαρμάκων και του ιατρικού εξοπλισμού παρείχε ένα πολύτιμο «μαξιλάρι» για την ιρλανδική οικονομία. Όμως ανάκαμψη παρουσιάζει και ο τεχνολογικός τομέας της χώρας. Οι Google, PayPal, eBay και Facebook έχουν αρχίσει και πάλι τις προσλήψεις στην Ιρλανδία, ενώ και η IBM επεκτείνει την παρουσία της στη χώρα.

Εθνική ταπείνωση

Πάντως οι Ιρλανδοί αντιμετωπίζουν την προσφυγή της χώρας στο Ταμείο Στήριξης ως πλήγμα στην εθνική τους υπερηφάνεια. Όπως έγραψε χαρακτηριστικά το Bloomberg, οι Ιρλανδοί αντάρτες πολέμησαν για την ανεξαρτησία κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου δηλώνοντας ότι δεν υπηρετούν «ούτε τον Βασιλιά, ούτε τον Κάιζερ». Τώρα, η χώρα τους καλείται να κάνει ακριβώς αυτό που τότε αρνιόταν, προκειμένου να εξασφαλίσει τα χρήματα της διάσωσης από τους Βρετανούς και τους Γερμανούς.

Οι επικρίσεις για τον πρωθυπουργό, Brian Cowen, και το κόμμα του, το Fianna Fail, ήταν έντονες. «Η κυβέρνηση πέταξε την ανεξαρτησία για μια γερμανική διάσωση με μερικά σελίνια συμπάθειας από τον Βρετανό υπουργό Οικονομικών» έγραψαν οι «Τhe Irish Times». «Η κυβέρνηση θα έπρεπε να ντρέπεται που παραδίδει την εθνική κυριαρχία» δήλωσε ο Michael Noonan, εκπρόσωπος οικονομικών του Fine Gael, του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης. «Ως Ιρλανδός που έχει ζήσει όλη τη ζωή του στο ελεύθερο ιρλανδικό κράτος, είναι επώδυνο να σκέφτομαι ότι θα παραδώσουμε την εθνική μας κυριαρχία. Λυπάμαι που όλα αυτά για τα οποία δούλεψα και αποταμίευσα καταρρέουν κάτω από τα πόδια μου. Ανησυχώ για τα παιδιά μου» δήλωσε στο Bloomberg ο Bill Phelan, ένας 77χρονος συνταξιούχος της κρατικής Electricity Supply Board. Και όμως, οι Ιρλανδοί, που κέρδισαν την ανεξαρτησία τους το 1922 μετά από μια σειρά αποτυχημένων προσπαθειών απέναντι στη Βρετανική Αυτοκρατορία, νιώθουν αυτό ακριβώς.

Πορτογαλία: Για 3η φορά στο ΔΝΤ;

Η Πορτογαλία εμφανίζει υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και χρέος , ενώ η ανάπτυξή της είναι αναιμική. Επισημαίνεται πως η οικονομία της Πορτογαλίας σημείωσε μικρότερη από την αναμενόμενη ανάπτυξη το τρίτο τρίμηνο, γεγονός που ενίσχυσε τις ανησυχίες για την ικανότητα της κυβέρνησης της Λισαβόνας να πετύχει τους στόχους της μείωσης του δημοσίου ελλείμματος χωρίς τη λήψη πρόσθετων μέτρων λιτότητας. Το ΑΕΠ της χώρας σημείωσε αύξηση 0,30% το τρίτο τρίμηνο σε σχέση με το δεύτερο τρίμηνο και ετήσια αύξηση 1,40%, σύμφωνα με το Instituto Nacional de Estatística (INE), σε χαμηλότερα επίπεδα από την αύξηση κατά 0,40% σε τριμηνιαία βάση και κατά 1,50% σε ετήσια βάση σε σχέση με τα αρχικά στοιχεία που ανακοίνωσε το ΙΝΕ στις 12 Νοεμβρίου. Η κυβέρνηση της Λισαβόνας αναμένει ανάπτυξη 1,30% για το 2010, σε σχέση με ύφεση 2,60% του 2009.

Η κυβέρνηση αναγκάστηκε να λάβει μέτρα λιτότητας για να μειώσει το έλλειμμα από το 7,3% του ΑΕΠ, που είναι φέτος, στο 4,6% το 2011. Μεταξύ άλλων αποφασίστηκε η μείωση των μισθών στον δημόσιο τομέα, η αύξηση κατά δύο μονάδες του ΦΠΑ, στο 23%, το πάγωμα των συντάξεων και η κατάργηση ή επιβολή ανωτάτων ορίων σε κοινωνικές παροχές.

Σκληρά μέτρα λιτότητας

Επίσης η κυβέρνηση της Πορτογαλίας επιταχύνει τις διαδικασίες μεταρρύθμισης και ελαστικοποίησης των εργασιακών σχέσεων, στοχεύοντας παράλληλα και στη μείωση του κοινωνικού κράτους, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και την προσφορά κινήτρων για την απασχόληση. Η κυβέρνηση προχώρησε στον περιορισμό των επιδομάτων ανεργίας, κυρίως στους μακροχρόνιους ανέργους, και σε γενικότερες αλλαγές στο καθεστώς των επιδομάτων ανεργίας διαμέσου της δημιουργίας ειδικού Ταμείου που θα μεταφέρει τμήμα του κόστους των συγκεκριμένων επιδομάτων στις επιχειρήσεις, επιτρέποντας τη μείωση των δημοσίων ελλειμμάτων.

Εξαιτίας των ασθενικών προοπτικών της στην ανάπτυξη και των ελλειμμάτων της, η Πορτογαλία έχει βρεθεί στο μάτι του κυκλώνα το τελευταίο διάστημα. Η Fitch προχώρησε σε υποβάθμιση της πιστοληπτικής αξιολόγησης της χώρας, ενώ προειδοποιήσεις έχουν απευθύνει Moody’s και Standard & Poor’s. Την ίδια στιγμή τα spreads των πορτογαλικών ομολόγων έχουν διευρυνθεί σε ιστορικά υψηλά. Ωστόσο η χώρα πέρασε με επιτυχία το πρώτο τεστ των αγορών. Εν μέσω όλων αυτών, καθημερινά είναι τα δημοσιεύματα που υποστηρίζουν πως η Πορτογαλία θα αναγκαστεί να ζητήσει βοήθεια. Μάλιστα οι πληροφορίες θέλουν την Πορτογαλία να δέχεται πιέσεις από τη Γερμανία, τη Γαλλία και άλλες χώρες της Ευρωζώνης για να προσφύγει στον μηχανισμό διάσωσης της Ε.Ε. και του ΔΝΤ. Η βοήθεια για τη Λισαβόνα αποσκοπεί στην προστασία της Ισπανίας, η οποία μπορεί να είναι η επόμενη στη σειρά, αλλά οι οικονομικές της ανάγκες θα φτάσουν στα όριά τους τις δυνατότητες παροχής βοήθειας της Ευρωζώνης.

Πάντως η κυβέρνηση του Ζοζέ Σόκρατες επιμένει ότι δεν θα αναγκαστεί να ακολουθήσει την Ελλάδα και την Ιρλανδία στον μηχανισμό στήριξης Ε.Ε.-ΔΝΤ και παράλληλα διαψεύδει δημοσιεύματα που θέλουν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να πιέζουν τη Λισαβόνα να ζητήσει την ένταξή της στον μηχανισμό.

Δεν μπορούν να ξεχάσουν

Στις μνήμες των Πορτογάλων είναι ακόμα νωπά τα τραύματα που προκάλεσαν τα δύο προηγούμενα προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στη χώρα και γι’ αυτό τον λόγο η Λισαβόνα επιμένει ότι δεν πρόκειται να προσφύγει στον μηχανισμό διάσωσης, την ώρα που οι αγορές θεωρούν την εξέλιξη αυτή αναπόφευκτη.

Όπως συνέβη στην Ιρλανδία, η προσφυγή στο ΔΝΤ θα αποτελέσει για τους Πορτογάλους ένα σοβαρό πλήγμα στην εθνική τους υπερηφάνεια. Θα θεωρηθεί και ένα σημαντικό πισωγύρισμα στην κοινωνική πρόοδο μιας χώρας, που έχοντας περάσει από μία από τις μακροβιότερες δικτατορίες της Ευρώπης, έχει μια σχετικά «νεαρή» ακόμα δημοκρατία.

Αξίζει να σημειωθεί πως η Πορτογαλία επί 48 χρόνια βρισκόταν κάτω από το δικτατορικό καθεστώς του Antonio Salazar. Στις 25 Απριλίου του 1974 στρατιωτικό κίνημα αριστερών αξιωματικών εξεγέρθηκε και κατάφερε να ανατρέψει τη χούντα που κυβερνούσε τη χώρα από τις 26 Μαΐου του 1926. Το κίνημα έμεινε στην ιστορία ως «Επανάσταση των Γαρυφάλλων» επειδή πολλοί κυβερνητικοί στρατιώτες είχαν τοποθετήσει στις κάνες των όπλων τους γαρύφαλλα, με την προτροπή των εξεγερμένων κατοίκων.

Νέα εποχή

Η χώρα εισήλθε σε μια νέα εποχή, έπειτα από δεκαετίες πολιτικής αλλά και οικονομικής απομόνωσης. Η νέα κυβέρνηση ίδρυσε ένα κράτος πρόνοιας, κάτι που σε πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης θεωρούνταν δεδομένο για χρόνια. Όμως το 1977 εισήλθε στη χώρα το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, δίνοντας τέλος σε πολλές από τις κοινωνικές κατακτήσεις και μαζί τους στις ελπίδες που είχε φέρει η Επανάσταση των Γαρυφάλλων. Το Ταμείο, ακολουθώντας τη γνωστή συνταγή, υπαγόρευσε μειώσεις δαπανών και την υποτίμηση του νομίσματος, με αποτέλεσμα οι Πορτογάλοι να χάσουν μέρος της αγοραστικής τους δύναμης. Το 1983 οι Πορτογάλοι έπεσαν πάλι στα δίχτυα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και βρέθηκαν αντιμέτωποι με νέα μέτρα λιτότητας.

Σε διάγγελμά του ο πρωθυπουργός Jose Socrates έθεσε ένα πατριωτικό ζήτημα, όταν δήλωσε ότι η προσφυγή στον μηχανισμό διάσωσης «πλήττει τα συμφέροντά μας». Για τους Πορτογάλους, η προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης ουσιαστικά σηματοδοτεί την έλευση του ΔΝΤ, παρά το γεγονός ότι προβλέπεται η κοινή δράση της Κομισιόν και του Ταμείου.

Η καμπάνα χτυπά και για την Ισπανία

Η Ισπανία σείεται όλο και περισσότερο, παρά τις καλύτερες δυνατές προσπάθειες της κυβέρνησης να καθιερώσει μία ατζέντα διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, για να προλάβει την ψυχολογία της αγοράς. Οι φόβοι της αγοράς είναι ότι στην περίπτωση που η Πορτογαλία προσφύγει στο μηχανισμό διάσωσης, όπως η Ελλάδα και η Ιρλανδία, η Ισπανία θα είναι η επόμενη χώρα που θα χρειαστεί στήριξη, λόγω της μεγάλης έκθεσης της οικονομίας της στο γειτονικό κράτος.

Οι ισπανικές τράπεζες διακρατούν σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του εξωτερικού χρέους της Πορτογαλίας (78 δισ. ευρώ επί των 206 εκατ. ευρώ που κατέχουν συνολικά τα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα). Αν και μόλις 7 από τους 51 οικονομολόγους που ερωτήθηκαν σχετικά από το Reuters προέβλεψαν ότι η Ισπανία θα χρειαστεί διάσωση, εντούτοις εκτιμάται ότι εάν το κόστος αναχρηματοδότησης του χρέους της συνεχίσει να αυξάνεται με τους ρυθμούς που είδαμε στα τέλη του 2010, η Μαδρίτη θα πρέπει να αναζητήσει στήριξη έως τα τέλη του τρέχοντος έτους. Το υπουργικό συμβούλιο της Ισπανίας θα εγκρίνει στις 28 Ιανουαρίου τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος, η οποία προβλέπει την αύξηση του ορίου της ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 65 στα 67 χρόνια. Η σοσιαλιστική κυβέρνηση της Ισπανίας συζητάει τη μεταρρύθμιση αυτή εδώ και περισσότερο από ένα έτος μέσα σε ένα κλίμα κοινωνικής δυσαρέσκειας, το οποίο όλο και εντείνεται λόγω των μέτρων λιτότητας που εφαρμόζει.

Α.Κ.

Produced by